Autor: Wiktoria
Miłośniczka psychologii, podróży i kultowych filmów. Studiuję psychologię, bo od zawsze kręcą mnie ludzie i ich zachowania. W wolnych chwilach znikam pod kocem z włączonym filmem... albo uciekam do innego kraju (:
Październik ma swój niepowtarzalny klimat. Dni robią się coraz krótsze, wieczory chłodniejsze, a w sklepach między jesiennymi dekoracjami zaczynają pojawiać się dynie, sztuczne pajęczyny i całe kolekcje upiornych ozdób. To znak, że zbliża się Halloween.
Choć jeszcze kilkanaście lat temu kojarzyło nam się głównie z amerykańskimi filmami, dziś coraz częściej pojawia się również w polskich domach. Jedni przygotowują kostiumy i planują imprezy, inni wykorzystują okazję do obejrzenia ulubionego horroru. Są też tacy, dla których Halloween to po prostu kolejny jesienny wieczór, tyle że z dynią na parapecie.
Co ciekawe, za popularnymi zwyczajami związanymi z tym świętem kryją się historie, które sięgają znacznie dalej niż współczesne przebieranki i zbieranie słodyczy. Skąd właściwie wzięło się Halloween? Dlaczego wycinamy dynie i co wspólnego z tym wszystkim mają czarne koty? Przyjrzyjmy się kilku ciekawostkom, a później sprawdźmy, jak można spędzić 31 października, nawet jeśli nie przepada się za strasznymi filmami.

Chociaż to właśnie Stany Zjednoczone najmocniej kojarzą się z Halloween, korzeni tego święta należy szukać przede wszystkim w Irlandii i dawnych tradycjach celtyckich. Jedną z nich było Samhain, obchodzone na przełomie października i listopada. Symbolizowało zakończenie okresu zbiorów i początek zimy. Wierzono też, że w tym czasie granica między światem żywych a światem zmarłych staje się szczególnie cienka. Z czasem dawne zwyczaje zaczęły mieszać się z chrześcijańskimi obchodami wigilii Wszystkich Świętych. Halloween w znanej nam dzisiaj postaci rozwijało się przez kolejne stulecia, a do Stanów Zjednoczonych wiele związanych z nim tradycji przywieźli irlandzcy i szkoccy imigranci.
Trudno wyobrazić sobie Halloween bez świecącej dyni z charakterystycznym uśmiechem. Co ciekawe, pierwotnie wcale nie wykorzystywano do tego dyń. W Irlandii lampiony wykonywano między innymi z wydrążonych rzep, w których umieszczano źródło światła. Zwyczaj ten wiąże się z legendą o Jacku, który według opowieści przechytrzył diabła, ale po śmierci nie mógł trafić ani do nieba, ani do piekła. Miał więc wędrować po świecie, oświetlając sobie drogę żarzącym się węgielkiem umieszczonym w wydrążonej rzepie. Stąd właśnie nazwa jack-o'-lantern. Kiedy tradycja dotarła do Ameryki, rzepy stopniowo zastąpiono dyniami. Były większe, łatwiejsze do wydrążenia i znacznie lepiej nadawały się do tworzenia fantazyjnych wzorów. Trzeba przyznać, że trudno byłoby uzyskać równie efektowny lampion z niewielkiej rzepy.
Dzieci przebrane za duchy, czarownice i potwory, chodzące od drzwi do drzwi z torbami na słodycze, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obrazków Halloween. Sam zwyczaj ma jednak bardziej złożoną historię.
W dawnych czasach na Wyspach Brytyjskich praktykowano między innymi souling, czyli odwiedzanie domów i proszenie o jedzenie w zamian za modlitwy za zmarłych. Istniał również zwyczaj guising, w ramach którego przebierańcy odwiedzali sąsiadów i wykonywali piosenki, wierszyki lub drobne występy w zamian za poczęstunek. Współczesne „trick or treat” upowszechniło się w Ameryce Północnej, szczególnie w XX wieku. Dziś trudno sobie wyobrazić, żeby ktoś oczekiwał od dzieci recytowania wiersza przed wręczeniem cukierka, ale kiedyś podobne występy były częścią zabawy.
Czarne koty od wieków mają dość niesprawiedliwą reputację. W średniowiecznej Europie bywały kojarzone z czarownicami, magią i złymi mocami. Według niektórych wierzeń wiedźmy mogły nawet przybierać postać kota albo wykorzystywać te zwierzęta jako swoich magicznych pomocników. Z czasem czarny kot stał się jednym z symboli Halloween, obok nietoperzy, duchów i pajęczyn. Co ciekawe, nie wszędzie oznacza pecha. W niektórych kulturach spotkanie czarnego kota uznawane jest wręcz za dobrą wróżbę.
Wygląda więc na to, że wszystko zależy od tego, gdzie akurat przebiegnie nam drogę.
Dziś na halloweenowej imprezie można spotkać właściwie każdego: od klasycznego wampira po bohaterów bajek, filmów czy znanych celebrytów. Dawniej przebrania miały jednak zupełnie inne znaczenie. W tradycjach związanych z Samhain pojawiały się maski i kostiumy, które miały związek z wierzeniami dotyczącymi duchów i istot nadprzyrodzonych. W późniejszych ludowych zwyczajach przebieranie się stało się również formą zabawy i odwiedzania sąsiadów.
Dopiero z czasem Halloween zaczęło przypominać wielką imprezę kostiumową, podczas której kreatywność często liczy się bardziej niż samo straszenie. W końcu trudno uznać przebranie za kawałek pizzy czy wielkiego banana za szczególnie przerażające.

Choć Halloween kojarzy się przede wszystkim z amerykańskimi domami ozdobionymi dyniami i dziećmi zbierającymi cukierki, w różnych częściach świata obchody tego święta wyglądają nieco inaczej. Niektóre kraje mają też własne tradycje związane z przełomem października i listopada, które potrafią być równie ciekawe.
W Irlandii Halloween ma szczególne znaczenie ze względu na swoje historyczne korzenie. Do dziś popularne są tam przebierane imprezy, ogniska i tradycyjne zabawy. Jednym z charakterystycznych zwyczajów jest przygotowywanie barmbrack, czyli słodkiego chleba z suszonymi owocami, w którym dawniej ukrywano drobne przedmioty mające przepowiadać przyszłość. Znalezienie pierścionka mogło na przykład zwiastować rychłe małżeństwo.
W Japonii Halloween zyskało popularność stosunkowo niedawno i przybrało przede wszystkim rozrywkową formę. Zamiast tradycyjnego chodzenia po domach po słodycze większym zainteresowaniem cieszą się przebrania, wydarzenia tematyczne i cosplay. Szczególnie widowiskowe bywają kostiumy inspirowane anime, grami oraz filmami. Japończycy potrafią dopracować je w najdrobniejszych szczegółach.
Na przełomie października i listopada w Meksyku odbywa się Día de Muertos, czyli Dzień Zmarłych. Nie jest to meksykańska wersja Halloween, lecz odrębne święto o własnej historii i tradycjach. Warto jednak o nim wspomnieć, ponieważ pokazuje zupełnie inne podejście do wspominania tych, którzy odeszli. Rodziny przygotowują kolorowe ołtarzyki, dekorują je kwiatami, zdjęciami bliskich i ulubionymi potrawami zmarłych. Charakterystycznym elementem obchodów są pomarańczowe aksamitki oraz ozdobne czaszki. Zamiast ponurej atmosfery często pojawiają się muzyka, wspólne spotkania i mnóstwo kolorów.
To właśnie w USA Halloween stało się ogromnym wydarzeniem, do którego przygotowania potrafią trwać tygodniami. Niektóre domy zamieniają się w prawdziwe scenografie z horrorów, a właściciele prześcigają się w pomysłach na dekoracje. Popularne są również farmy dyniowe, labirynty w kukurydzy, nawiedzone domy przygotowane specjalnie dla odwiedzających oraz parady kostiumowe. Dla wielu Amerykanów Halloween to nie tylko jeden wieczór, ale właściwie cały sezon jesiennych atrakcji.

Nie trzeba mieć przygotowanego kostiumu ani organizować imprezy dla kilkunastu osób, żeby ciekawie spędzić Halloween. Czasami wystarczy dobry film, coś smacznego i odrobina kreatywności. A jeśli masz ochotę na coś więcej niż kolejny wieczór przed telewizorem, możliwości jest całkiem sporo.
To chyba najprostszy sposób na halloweenowy wieczór, ale trudno odmówić mu uroku. Wystarczy przygasić światło, przygotować przekąski i wybrać kilka filmów.
Jeśli lubisz się bać, możesz postawić na klasyki, takie jak „Halloween”, „Obecność” czy „Krzyk”. Nie każdy jednak przepada za horrorami, dlatego równie dobrze sprawdzą się „Rodzina Addamsów”, „Koralina” albo „Miasteczko Halloween”. Dobrym pomysłem jest wcześniejsze przygotowanie krótkiej listy filmów i wspólne głosowanie. Dzięki temu unikniesz sytuacji, w której połowa wieczoru mija na przeglądaniu katalogu platform streamingowych.
Halloween to świetna okazja, żeby trochę poeksperymentować w kuchni. I wcale nie chodzi o skomplikowane przepisy, które wymagają kilku godzin przygotowań. Parówki owinięte paskami ciasta francuskiego mogą przypominać małe mumie, a zwykłe ciasteczka z odrobiną lukru łatwo zamienić w duchy. Można też przygotować mini pizze z oliwkowymi pająkami, babeczki udekorowane pajęczyną z czekolady albo popcorn podany w papierowych kubeczkach z halloweenowym motywem. Najwięcej zabawy często sprawia samo przygotowywanie jedzenia, szczególnie gdy każdy ma za zadanie stworzyć własną, jak najbardziej upiorną przekąskę.
Jeśli spędzasz Halloween ze znajomymi, dobrym pomysłem będzie wieczór z grami. Szczególnie pasują te, w których trzeba rozwiązywać zagadki, szukać wskazówek lub odkrywać, kto jest winny. Możesz wybrać kryminalną grę planszową, przygotować krótką zagadkę detektywistyczną albo sięgnąć po grę komputerową z mrocznym klimatem. Ciekawą opcją jest również zabawa w rozwiązywanie fikcyjnej sprawy kryminalnej na podstawie dokumentów, zdjęć i zeznań świadków. A jeśli wolisz coś bardziej towarzyskiego, sprawdzi się klasyczna gra w mafię. Nie wymaga specjalnych przygotowań, a przy odpowiedniej grupie potrafi wciągnąć na kilka godzin.
Nie musisz od razu odwiedzać profesjonalnego pokoju zagadek. Prostą wersję escape roomu można przygotować we własnym mieszkaniu. Wymyśl krótką historię, na przykład o tajemniczym właścicielu starego domu, który pozostawił po sobie zaszyfrowaną wiadomość. Następnie ukryj kilka wskazówek prowadzących do rozwiązania zagadki. Mogą to być zapisane na kartkach szyfry, ukryte hasła lub przedmioty, które trzeba odnaleźć. Nie trzeba przygotowywać skomplikowanych mechanizmów. Wystarczy kilka pomysłowych zadań i ograniczenie czasowe, żeby uczestnicy poczuli odrobinę emocji.
Wycinanie dyni to jedna z tych halloweenowych tradycji, które sprawdzają się niezależnie od wieku. Można przygotować klasyczne lampiony z groźnymi minami, ale nic nie stoi na przeszkodzie, żeby pójść w zupełnie innym kierunku. Zamiast strasznych twarzy spróbujcie stworzyć zabawne postacie, zwierzęta albo wzory inspirowane ulubionymi filmami. Jeśli nie masz ochoty na wydrążanie dyni, możesz ją po prostu pomalować. Na koniec zorganizujcie mały konkurs. Nagroda nie musi być szczególna, choć możliwość wybrania kolejnego filmu na wieczór brzmi całkiem rozsądnie. W przypadku wycinania dyni warto korzystać ze stabilnego podłoża i odpowiednich narzędzi, a do podświetlenia gotowych lampionów najlepiej sprawdzą się świeczki LED.
Halloween z roku na rok staje się coraz bardziej różnorodne. Dla jednych jest okazją do założenia najbardziej szalonego kostiumu, dla innych pretekstem do spotkania ze znajomymi, a dla jeszcze innych po prostu przyjemnym elementem jesieni.
Nie trzeba obchodzić go w amerykańskim stylu ani wydawać pieniędzy na dekoracje, żeby dobrze się bawić. Można wybrać się na tematyczne wydarzenie, przygotować coś dobrego do jedzenia, obejrzeć film albo spędzić ten wieczór zupełnie zwyczajnie. Najważniejsze, żeby znaleźć sposób, który rzeczywiście sprawia nam przyjemność. A jeśli przy okazji uda się wyciąć wyjątkowo udaną dynię lub odkryć nowy ulubiony halloweenowy film, tym lepiej.
W końcu 31 października zdarza się tylko raz w roku.